Historia
Dlaczego Porto też ma fado
Fado narodziło się w Lizbonie i ma własną tradycję w Coimbrze — więc dlaczego słuchać go w Porto? Historia, instrument i miasto, w skrócie i ze źródłami.
Wybierz swój wieczór na Cais ↗Szybka odpowiedź
Fado zaczęło się w Lizbonie, a studenci Coimbry stworzyli jego własną wersję, jednak muzyka ta od dawna podróżowała przez cały kraj. Kupcy z Porto grali na cytrach, przodkach gitary portugalskiej, w swoich domach już w XVIII wieku, a w latach 30. XX wieku profesjonalne zespoły fado występowały w teatrach na północy i południu. Dziś fado jest symbolem portugalskiej tożsamości, wpisanym przez UNESCO w 2011 roku, a muzycy z Porto wykonują je we własnym mieście.
Najpierw Lizbona
Według Wikipedii fado można wywieść z Lizbony lat 20. XIX wieku, z bohemy ulic Alfamy, Mourarii i Bairro Alto, a korzenie ma prawdopodobnie jeszcze starsze. Muzeum Fado opisuje jego pierwsze scenerie jako tawerny, ulice, ogrody i walki byków, wśród żeglarzy, woźniców i ludzi na marginesie miasta, i zauważa, że intelektualiści długo je odrzucali z powodu tych skojarzeń. Teatr przyniósł je szerszej publiczności: fado pojawiło się w lizbońskim teatrze rewiowym od 1870 roku, a w XX wieku płyty i radio rozprzestrzeniały je dalej.
Odrębna tradycja Coimbry
Coimbra, miasto uniwersyteckie, wykształciła własny styl, związany ze studentami i dawnym zwyczajem serenad. Wikipedia opisuje go jako śpiewany wyłącznie przez mężczyzn, nocą, na placach i ulicach, przez śpiewaków i muzyków w akademickim stroju z ciemną togą i peleryną. Jej gitara przekształciła się w odmienny instrument, strojony niżej i o ciemniejszym brzmieniu. Kiedy mówi się, że fado ma dwie wielkie szkoły, ma się na myśli te dwa miasta — dlatego koncert w Porto może sprawiać wrażenie wizyty ani w jednym, ani w drugim, a zarazem w obu.
Porto i gitara
Związek Porto z tym instrumentem jest starszy, niż wielu odwiedzających przypuszcza. Historia gitary portugalskiej według Wikipedii opisuje, jak około 1750 roku w Portugalii pojawiła się nowa cytra, tak zwana gitara angielska, oraz jak miejscowo zmodyfikowaną cytrę z entuzjazmem przyjęła nowa klasa kupiecka Porto, grająca na niej w domach. Gitara angielska zniknęła jako odrębny instrument w XIX wieku, lecz jej system strojenia za pomocą kluczy, jej rozmiar i strój ukształtowały gitarę portugalską, na której grają dziś wykonawcy fado.
Podróż po kraju
Według Muzeum Fado lata trzydzieste przyniosły zawodowe zespoły fado, których liczne składy objazdowo występowały w teatrach na północy i południu kraju, a nawet za granicą. Płyty i radio również pomogły: muzeum odnotowuje, że pierwsza portugalska stacja radiowa, która rozpoczęła nadawanie w 1925 roku, uwzględniała fado w swoich programach i docierała do słuchaczy w diasporze emigracyjnej.
Symbol Portugalii
UNESCO wpisało fado na listę dziedzictwa niematerialnego w 2011 roku. Wpis przypisuje emigrantom i scenie world music przekształcenie fado w synonim portugalskości. To właśnie ta sceneria towarzyszy koncertowi w Porto: muzycy z tego miasta wykonują najsłynniejszą pieśń kraju nad rzeką, której handel zbudował miasto, dla słuchaczy z całego świata.
Co to oznacza dla Twojego wieczoru
Nie słuchasz lizbońskiego importu przygotowanego dla turystów ani kopii serenady z Coimbry. Słuchasz wspólnej formy narodowej, granej przez muzyków z Porto w lizbońskim składzie: głos, gitara portugalska i viola. Miejsce na Cais de Gaia to projekt dwóch muzyków z Porto, wspierany przez społeczność, w której żyją i pracują, którego celem jest dzielenie się tradycyjnym fado zarówno z odwiedzającymi, jak i z mieszkańcami. To równie dobry powód jak każdy inny, by fado zabrzmiało jak u siebie nad Douro.
Najczęściej zadawane pytania
Czy fado pochodzi z Porto?
Nie. Fado narodziło się w Lizbonie, a w Coimbrze rozwinęła się odrębna tradycja. Dziś wykonuje się je w całej Portugalii, także przez muzyków z Porto w ich własnym mieście.
Kiedy UNESCO uznało fado?
UNESCO wpisało fado na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego w 2011 roku; Wikipedia podaje datę 27 listopada 2011.
Czy koncert w Porto jest w stylu Coimbry?
Podąża za lizbońskim wzorcem śpiewaka z gitarami portugalskimi i klasycznymi. Serenada z Coimbry to odmienna praktyka, kultywowana przez śpiewaków w studenckich pelerynach.
Źródła